Geboren: 01-02-1931, Oosterend

Leven en werk

Klaas Bruinsma is geboren in Oosterend (Hinnaarderadeel; nu Littenseradeel), hij was de op één na jongste in een gezin van 6 kinderen.

Zijn vader, die rijksveldwachter was, kwam om in de oorlog; hij werd gedeporteerd als vergelding voor het feit dat de Duitsers zijn oudste zoon, die in het verzet zat, niet te pakken konden krijgen. Na de lagere school ging Bruinsma naar de mulo en volgde bijlessen in Latijn en Grieks. Hij ging na de oorlog naar het Gereformeerd Gymnasium in Huizum (Leeuwarden, nu 'Beyers Naudè') en later naar de Kweekschool in Leeuwarden. Halverwege de jaren vijftig werkte hij als onderwijzer in het Friese dorp Spannum en daarna in Hidaard. Voor zijn vervangende dienstplicht werkte hij van 1958 tot 1960 als 'broeder' in een psychiatrisch ziekenhuis. In 1960 verhuisde hij, inmiddels getrouwd, naar Zoetermeer waar hij opnieuw onderwijzer werd. De Bruinsma's kregen vier kinderen. Nadat Bruinsma de akten MO-Engels had gehaald, kreeg hij in 1963 een aanstelling als leraar aan de mulo te Balk. Daarna was hij van 1973 tot 1986 als leraar verbonden aan het Ichthus College te Drachten. In de jaren tachtig is het huwelijk van Bruinsma op een scheiding uitgelopen, hij heeft daarna lange tijd in Gaasterland gewoond en woont sinds 2003 weer in Drachten.

 

Vertaalwerk
Na zijn pensionering in 1986 heeft Bruinsma zich geheel gewijd aan zijn grote liefde, het vertalen van klassieken uit de wereldliteratuur. Als gymnasiast was hij daar al mee begonnen. Geld heeft hij er nooit voor gekregen. Voor de vertaling van Beatrys kreeg hij geen honorarium. Net zo min als voor Karel en de Elegast en Rein de foks. De uitgave van Sofoklês heeft hij zelf bekostigd, op een andere manier zou de uitgave niet verschenen zijn. In een interview met het blad De Blauwe Fedde in 1996, zei hij: 'Je moet het alleen doen uit liefde voor de taal, uit overtuiging of uit idealisme. Doe je het daar niet voor, dan hoef je er niet eens aan te beginnen.'

Bekroningen
In 1993 kreeg Bruinsma de dr. Obe Postma-prijs voor zijn vertaling van drie tragedies van Sofokles: Filoktêtês, Kening Oidipoes en Oidipoes yn Kolonos. Het juryrapport meldde dat Bruinsma in zijn vertaling dicht bij de oorspronkelijke tekst bleef, maar dat hij niet schools of slaafs vertaalde en met oog voor het feit dat de stukken zijn bedoeld om te spelen. Om die reden had hij bijvoorbeeld een zesvoetige jambe veranderd in een vijfvoetige omdat dat 'beter bekt.' De jury prees Bruinsma voor zijn vondsten van aansprekende Friese equivalenten. In 1993 kreeg Bruinsma de cultuurprijs van de gemeente Gaasterlân-Sleat 'voor zijn verdiensten voor het behoud van de Friese taal.' In 2005 is hem opnieuw de dr. Ope Postma-prijs toegekend, nu voor zijn vertalingen in het gedenkboek van Gysbert Japix, de bundel Lânwurk met de vertaling van Vergilius’ Georgika, en vooral voor zijn vertaling van de Ilias en de Odusseia van Homêros.
In 2007 tenslotte kende het Prins Bernhard Cultuurfonds hem een Zilveren Anjer toe. De motivatie luidde: 'De heer Bruinsma heeft een diepe liefde voor Fryslân en de Friese taal. Al op het gymnasium sloot hij zich aan bij de Fries Nationale Jongeren, waarbij 'nationale' moet worden vertaald als erkenning van Fryslân, met zijn eigen taal en cultuur. In zijn gymnasiumjaren begon Bruinsma met het vertalen van Homerus in het Fries. Elke dag 50 regels, behalve op zondag. Homerus in het Fries werd zijn levenswerk. In 2004 verschenen de Ilias en de Odyssee, 28.000 regels op duizend pagina's. Het werk van Klaas Bruinsma als Friese literaire vertaler is van groot belang voor het Friese erfgoed en de Friese cultuur, in het bijzonder de Friese letteren.' [bron]. Ter gelegenheid daarvan werd het bovenstaande filmportret gemaakt.

De Friese Homerus

De publicatie op 19 november 2004 van de twee omvangrijke delen van de Homêros-vertaling, de Ilias en de Odusseia, was de kroon op de vertalingen van Bruinsma. Zijn eerste Friese vertalingen van Homêros was al verschenen tussen 1954 en 1960 in het Frysk Studinte Almanak. Daarna heeft het werk aan die vertalingen jarenlang stil gelegen en pas halverwege de jaren negentig heeft hij de draad met vernieuwde energie weer opgepakt. Toen hij dat werk na drie jaar voltooid had, heeft het nog zeven jaar liggen rijpen, zoals Bruinsma dat zelf noemde. In de tussentijd werd er gezocht naar een uitgever. Die werd gevonden in de persoon van Steven Sterk, boekhandelaar en uitgever te Utrecht. De uitgave werd door de beide mannen zelf bekostigd. Het boek kreeg een oplage van 500 exemplaren en werd zonder subsidie uitgegeven.
De tekst van Homêros werd vertaald met behoud van het zesvoetige metrum in dactylen en spondeeën. Het magnum opus van Bruinsma telt zo ongeveer 28.000 regels en bijna 1000 zijden.
De publicatie kreeg veel aandacht. De dichter-classicus Piet Gerbrandy zei in de Volkskrant: 'Je zou zonder veel overdrijving kunnen zeggen dat een literatuur pas volwassen is wanneer ze Homêros vertaald, verwerkt en achter zich gelaten heeft.' Jabik Veenbaas noemt het in de Leeuwarder Courant 'Een monument voor een kleine taal.'

Werk

Vertalingen (een keus)
1973: Rein de foks (Nei it âldste Flaemske hânskrift forfryske)
1981: Oade oan de Sipel / Oda a la Cebolla (Oerset nei Pablo Neruda)
1985: Sa bist (Fryske oersetting fan de Esopet (1275), 67 fabels oerset út it Midflaamsk)
1989: It hûs fan Bernarda Alba (Oerset nei de Spaanske skriuwer Federico García Lorca)
1991: Trije trageedzjes (Fryske oersettingen nei Sofokles)
1993: Béatrys (De midsieuske Marialeginde, skreaun troch in ûnbekend auteur te Antwerpen om 1345 hinne)
1994: Karel en Elegast (Ridderroman út 'e midsieuwen, oerset út it Middelnederlânsk)
1995: Mei sletten doarren (Oerset nei Jean Paul Sartre)
1998: Mei-Maaie (Oerset nei Herman Gorter)
1998: Liudger en Gregorius [twa hilligelibbens troch resp. Altfrid en Liudger]
1999: De seeman (Oerset út it Aldingelsk)
2001: Fersen fan minne (Oerset nei Hadewych)
2001: Hear Gawain en de Griene Ridder (Oerset út it Middelingelsk)
2002: Lânwurk (Oerset nei Vergilius)
2003: Gysbert Japix: een keuze uit zijn werk (Mei oersettingen yn it Frysk fan Klaas Bruinsma en Jan Popkema)
2004: Ilias en Odusseia (Oerset nei Homêros, 2 dielen)
2004: Tweintich leafdesdichten en in liet fan wanhoop (oerset út it Spaansk nei Pablo Neruda)
2009: Floaris en Blankefloar (oersetting fan 'Floris ende Blancefloer' van Diederik van Assenede)
2009: Marike fan Nijmegen en Elkenien (oersetting fan 'Mariken van Nieumeghen en Elckerlyc')
2010: De roman fan Walewein (oerset út it Middelnederlânsk)
2010: De striid tusken Froasken en Mûzen (oerset út it Gryksk nei Pseudo-Homearus)
2010: Feroarings fan Stal (oersetting fan 'Metamorphosen' fan Ovidius)
2011: Fergút (Ridderroman troch Guillaume Le Clerc, oerset út it Middelnederlânsk)
2011: Moriaan, de Swarte Ridder (oerset út it Middelnederlânsk)
2012: Sint Brandaan yn fjouwerfâld (yn 'e mande mei Eibert van der Veen, út it Latyn en en Middelnederlânsk)
2013: Ut Beda syn HEGA (oerset út it Latyn)
2013: Fersen fan en foar Gadso Cooppmans (oerset út it Latyn)
2014: Blomlêzing út 'e Spaanse poëzij

Prijzen

1993: dr. Obe Postmapriis voor zijn vertaling van Sofokles Trije Trageedzjes (vertaald uit het Grieks in het Frysk)
1993: Cultuurprijs van Gaasterland-Sloten voor zijn verdiensten voor het behoud van de Friese taal.
2005: dr. Obe Postmapriis voor zijn Homêros-vertalingen.
2007: Zilveren Anjer

Meer informatie
Jelle van der Meulen, Friese literatuursite

© Tresoar, 27 sept. 2005