Geboren: 25-11-1876, Twijzel
Overleden: 05-12-1938, Leeuwarden

Leven en werk

Simke Kloosterman is op 25 november 1876 in Twijzel geboren. Zij was het enige kind van de Friese dichter Jan Ritskes Kloosterman. Haar vader had een boerderij, maar voelde daar niets voor en liet het al gauw aan een ander over. Voor een meisje van die tijd kreeg Simke Kloosterman een goede opleiding. Zij werd eerst naar de Hofschool in Leeuwarden gestuurd en kreeg later voortgezet onderwijs aan een particuliere school in Groningen. Haar opleiding werd afgerond op een kostschool in Wijk bij Duurstede. Hoewel Simke Kloosterman nooit is getrouwd, heeft zij nooit een baan gehad. Door het geld van haar ouders is zij in staat geweest om zich volledig op het schrijverschap toe te leggen.

Zij debuteerde in het Nederlands in het blad De Hollandsche Lelie, maar schreef, nadat er in 1898 werk van haar was opgenomen in Rjucht en Sljucht, verder alleen in het Fries.

Haar eerste publicatie in boekvorm was Ruth: in hânfol Ieren, een bundel met proza en poëzie die in 1910 uitkwam. Een aantal jaren later zou dat werk voor de Jongfriese dichter Douwe Kalma de aanleiding worden om contact met de schrijfster op te nemen. Zij verloofden officieel, maar die band werd al snel weer verbroken. De vriendschap met Kalma bleef echter haar hele leven lang bestaan en aan haar werk is te merken, dat hij wel invloed op haar heeft gehad.

In 1932 liet zij een keuze uit haar lyrische gedichtenwerk verschijnen onder de titel De wylde fûgel. De bundel liet zien, dat Simke Kloosterman aansluiting had gevonden bij de individualistische dichtkunst van de Jongfriezen. Zij werd geprezen om haar moed, omdat zij als vrouw uiting aan haar gevoelens gaf. Na Titia Brongersma in de 17e eeuw en Kynke Lenige in de 18e eeuw, die beiden maar weinig Fries werk schreven, was Simke Kloosterman de eerste Friese dichteres van formaat. Maar zij was niet de enige: haar net wat jongere tijdgenote Rixt uitte zich toen in de Friese tijdschriften ook al op een persoonlijke , openhartige wijze.

In 1952 verscheen een uitgebreide editie van De wylde fûgel, waarin ook epische (verhalende) gedichten zijn opgenomen. Het is jammer, dat de dichteres niettegenstaande haar zo geprezen moed, toch het meest naaste voor zichzelf heeft willen houden en vanaf haar laatste ziekbed de opdracht heeft gegeven een pakje ( in haar ogen) al te persoonlijke gedichten te verbranden.

Haar betekenis als prozaschrijfster is trouwens toch het grootst. Simke Kloosterman was de eerste die een volledige roman in het Fries heeft geschreven. In De Hoara’s fan Hastings uit 1921 heeft zij een neoromantische visie gegeven op een stuk sociale en famililegeschiedenis uit de omgeving van haar geboorteplaats. Haar tweede grote boek, It Jubeljier, is een historische roman die in de Franse tijd speelt. De schrijfster is wat eenzijdig in haar voorkeur voor de Oranjepartij en dramatisch is de roman niet zo sterk, maar zij kan heel mooi vertellen en een sfeer oproepen, dat het boek zich toch voortreffelijk laat lezen.

Aan proza schreef Simke Kloosterman nog twee bundels met novellen en een met kunstsprookjes. Een heel apart boek voor een literair auteur is haar kookboek De Fryske Petiele.

Om haar te leren kennen is het zinvol de briefwisseling tussen haar en Douwe Kalma te lezen. Die zijn in boekvorm uitgegeven door dr. Dina Simonides.

Simke Kloosterman heeft haar nalatenschap ondergebracht in een ‘leen’, dat haar naam draagt. Uit de fondsen waarover het bestuur van het Simke Kloostermanleen beslist, wordt eenmaal per drie jaar een bedrag beschikbaar gesteld voor de ‘Simke Kloosterman-priis’ die bestemd is voor kinder- en jeugdboeken.

Literatuur
1925: A.N. [Douwe Kalma] yn Sljucht en Rjucht , 3-01-1925, no. 52, s. 653-655 (fraachpetear)
1928: D. Kalma yn De Fryske Skriftekennisse fen 1897-1925, diel I
1938: Simke Kloosterman's lêste gong . Op de njuggende fen wintermoanne 1938 to Twizel. Boekje in memoriam, in hilde oan hjar neitins (gearstald troch freonen)
1940: P.J. Wiersma yn De Schouw , 13-04-1940, "Een Friesche Simke Kloosterman, (1875-1938)"
1940: Dr. D. Kalma yn It Beaken , jiergong II, 1940, s. 99-104, "Oer Simke Kloosterman’s literêre neilittenskip"
1956: J.H.B. yn It Heitelân , novimber 1956, 34e jiergong nû. 9, s. 180-183, " Simke Kloosterman. De skriuwster út 'e Wâlden"
1956: Y. Poortinga yn De Tsjerne , 1956, s. 338-343, "Alderserf by Simke Kloosterman"
1960: Dina Simonides yn Fryske stúdzje oanbean oan Prof. Dr. J.H. Brouwer op syn sechstichste jierdei . " Simke Kloosterman's famkesjierren (1876-1893)"
1960: M.A. Boonstra yn Fryske stúdzjes oanbean oan Prof. Dr. J.H. Brouwer op syn sechstichste jierdei , s. 219-225, " Trijeris it Kollumer oproer , E. Halbertsma, S. Kloosterman, F. Haverschmidt"
1963: Dr. Dina Simonides yn De fleanende Krie , sept. 1963, " Eat oer it libben en wurk fan Simke Kloosterman "
1963: Betinkingswurd fan A.D. Wumkes, útsprutsen op 25 novimber 1963 to Bûtenpost
1963: Durk van der Ploeg yn De Stim fan Fryslân , 22-11-1963, " Bitinking fiifentwintichste stjerjier fan skriuwster Simke Kloosterman "
1977: Lyts Frisia , 1977 nr. 1-2. Wurden by de Simke Kloosterman Bitinking to Twizel op 26 nov. 1976 sprutsen fan Ds. A.D. Wumkes, Prof. Dr. W.J. Buma en Dr. Dina Simonides
1970: Dr. D. Simonides, Tekst en útliz
1983: Wieke de Haan, Skripsje oer De Fryske petiele
1991: Jan Dotinga, Fan wurden oermânsk : in gedichtesyklus nei oanlieding fan poëzy en proaza fan Simke Kloosterman
1992: Ph.H. Breuker, Oer de skriuwster, boek en útjeften yn De Hoara's fan Hastings , 1992, Fryske Klassiken: nr.1
1994: Ph.H. Breuker, Oer de skriuwster, boek en útjeften yn It Jubeljier , 1994, Fryske Klassiken: nr.10

Werk:

Romans
1921: De Hoara's fen Hastings (2de pr. 1940; 3de pr. 1943; 4de pr. 1950; 5de pr. 1963; 6epr. 1978; 7epr. yn 1992)
1927: It Jubeljier : 1793-1813 (2de pr. 1948; 1978 werprintinge fan de 2de pr.; 3de pr. 1994)
1933: Hengist en Horsa (419 nei Chr.) Proaza, novelle, beärbeide nei de âlde saga fan Hengist en Horsa. (2e pr. 1976)
1936: Ut de gielgoerde (novellen)
1944: Ut de gielgoerde (oarde diel) (novellen en oar proaza)
1963: Ut de gielgoerde (Karlêzing út Gielgoerde 1936 I en 1944 II)

Gedichten
1910: Ruth: In hân fol ieren (bondel mei santjin fersen en fiif ferhalen)
1932: De wylde fûgel : fersen (2de pr.1952 De wylde fûgel : it samle ferse-wurk fan Simke Kloosterman , gearst. D. Kalma en A.D. Wumkes)
1941: Lisck fen Eijsinga : ballade (besoarge troch Ds. A.D. Wumkes)
1982: Myn lân : kar út de fersen fan Simke Kloosterman (besoarge troch ds A.D. Wumkes)

Diversen
1928: Twiljochtteltsjes : mearkes (2de pr. 1928; 3de pr. 1981)
1932-1933: Lyts Teltsjeboek for Fryske bern (mei T. Hellinga-Zwart) 3 dielen
1932: Great Teltsjeboek for Fryske bern (mei T. Hellinga-Zwart)
1936: Beppe yn ’e fleur (De Fryske Rige VII)
1938: De Fryske Petiele en hwet der op en yn leit (2de bew. pr. 1986, bewurke troch Wieke de Haan)
1962: Simke Kloosterman Spreuken (Mei in artikel fan A.I. Brouwer-Prakke)
1976: De briefwiksel tusken Simke Kloosterman en Douwe Kalma (besoarge fan Dr. Dina Simonides )

Meer informatie
Jelle van der Meulen, Friese literatuursite

© Tresoar, 09-02-2005