Berne: 16-02-1955, Ljouwert

Libben en wurk

Marga de Jong is op 16 febrewaris 1955 berne yn Ljouwert en hat dêr oant har sânde jier ta wenne; dêrnei ferhuze se nei Easterein. Oan de Pedagogyske Akademy ‘De Him’ yn Snits folge se de ûnderwizersoplieding.

Yn 1987 waard se weryntredend en krige se wurk by de Stichting Basiseducatie Zuidwest Friesland, letter opgien yn it Friesland College. Der folge in post-hbû stúdzje folwoeksene-edukaasje. Op dit stuit jout se Nederlânsk en kompjûterles. Dêrnjonken hâldt se har dwaande mei alfabetisearringswurk. Se hat in dieltiidbaan, de rest fan har tiid brûkt se om te skriuwen en te lêzen. Marga Claus is mem fan trije bern. Har man Hans Claus stoar yn april 2011.

Skriuwster
Al op jonge leeftiid begûn Marga Claus mei it skriuwen fan koarte ferhalen; lêze en skriuwe binne foar har like wichtich as ite en drinke. Sels seit se dêroer: ‘As ik it libben eefkes net oankin, as it in gaos yn myn holle is, pak ik de pinne. Ik bin hiel emosjoneel, troch de dingen fan my ôf te skriuwen hâld ik grip op ’e wrâld. Lêze en skriuwe foarmje in twa-ienheid foar my’.
Yn 1990 wûn se de twadde priis mei in ferhaal by de Stichting Literaire Activiteiten Heerenveen. Se seach dat as in oanwizing dat se skriuwe koe. Claus skriuwt bewust yn it Frysk, omdat dat de taal is dy’t har it neist oan it hert leit.

Debút: dokumintêre roman
Under de skûlnamme Grethe v.d. Geest debutearre se yn 1999 yn Trotwaer mei in autobiografysk ferhaal ‘Leave Henri of Brief oan ’e Himel (henrinou@ himel.com)’. Nei dat ferhaal sloech se nije wegen yn. Under har eigen namme skreau se datselde jier yn Trotwaer in kritysk-humoristyske kollum. In skoftsje letter kaam se yn ’e kunde mei in Oekraynske flechtling. It libbensferhaal fan dy flechtling fertelde se yn har debútroman Oxzana, ferhaal fan in flechtling, dy’t ferskynde yn 2000. Oxzana is in saneamde dokumintêre roman: de feiten binne wier bard, mar Claus hat nammen feroare en it ferhaal yn in eigen foarm getten. De besprekken wiene troch de bank posityf. Jabik Veenbaas stelde yn de ‘Ljouwerter Krante’ fêst dat de foarmjouwing fan it ferhaal ‘fertsjinstlik’ is: ‘Se lit Oxana yn ’e notiid ferslach dwaan fan har ferline, yn ienfâldige, heldere wurden, en nimt de lêzer fan it begjin ôf oan mei.’ Henk van der Veer hie wurdearring foar Claus har omtinken foar de frjemdling: ‘Marga Claus har “har” Oxana in stim jûn. En dat is in grutte fertsjinste!’ Tagelyk wie Meinou Piebenga yn Trotwaer neist de kompliminten foar de prachtige beskriuwingen fan guon situaasjes kritysk op de manier dêr’t Oxana mei delset is. Piebenga fûn dat úttekenjen net ‘konsistint’ genôch en wiist boppedat op in oantal flaterkes, lykas de bern fan Oxana dy’t ynienen opdûke wylst se it lân al út binne. It boek sloech wakker oan by de lêzers. Nei fjouwer moanne wie de earste printinge al útferkocht. Nei it ferskinen fan Oxzana krige Marga Claus alle dagen brieven, mailtsjes en telefoantsjes fan lêzers dy’t har witte lieten hoe’t it ferhaal har rekke hie.

Papûa
De earste roman wie noch mar amper klear doe’t de skriuwster de stoffe fan har folgjende boek al fûn hie. Yn Boalsert trof se in pater Fransiskaan dy’t tweintich jier op Papûa yn de missy wurke hie. De ferhalen dy’t se fan de pater hearde, brûkte se as útgongspunt foar har folgjende roman: De heit fan Serafyn. Claus wurke har twadde boek op in oare manier út as it earste: der wie mear fiksje yn bemongen. Yn in fraachpetear yn De Moanne nr. 3 fan 2002 sei se: ‘Ik ha it gefoel dat ik my mei it twadde boek dûbeld wiermeitsje moat. It is in oar boek, wat dreger as Oxzana. It is foar in wat lytser publyk, mar dat makket my neat út. Ik skriuw net om it publyk te behaagjen, mar om’t ik it gefoel ha dat guon ferhalen ferteld wurde moatte.’ Dit twadde boek waard op himsels goed ûntfongen. Jant van der Weg sei it yn it Friesch Dagblad sa: ‘Makke dat boek (Oxana) al yndruk, dat kin fan it nije boek noch helte mear sein wurde.’ Ek Jabik Veenbaas seach yn de ‘Ljouwerter Krante’ in boek mei in heldere styl en in slutende komposysje. Kritysker wie er oer de ferteller, dy’t neffens him lid fan de ûnderdrukkende partij wie. Veenbaas fûn dat Claus mei dat aspekt te ‘ûnkritysk’ omgongen wie. Hy hie dan ek in ‘ferskuorder en grimmitiger boek’ sjen wold.

Tichter by hûs
Yn it tredde boek Lytse do bleau de skriuwster tichter by hûs. It boek hat in persoanlike ynslach. De haadfiguer Kike hâldt in deiboek by wylst dochter Gitte, sûnder dat it sa bedoeld wie, yn ferwachting is. De lêzer belibbet de tinzen en fielings fan in mem dy’t beppe wurde sil en tagelyk sels tangele sit mei har oergong. It giet ek oer har beppesizzer, tsjin wa’t se praat (‘lytse do’), oer de wederwaardichheden fan Gitte, dy’t breed oan de oarder komme, en oer dat wat der bart mei har tún, it waar, it greidlân, har hûn en har wurk as taallearaar by it flechtelingewurk. Leauwe, libbensfragen en de spirituele kant fan it libben komme ek gauris oan de oarder, en allyksa komme yn de tekst de boeken dy’t se lêzen hat, werom. Ut en troch tinkt Kike werom oan hoe’t har eigen mem wie, sadat it boek fjouwer generaasjes froulju beslacht. Jetske Bilker fûn yn har resinsje (Ljouwerter Krante) dat Lytse do in oantreklik boek wie ‘foar jonge beppes yn spee’, mar ek dat de útwurking tefolle yn it persoanlike hingjen bleau. Yvonne Dijkstra (Friesch Dagblad) seach Lytse do as ‘in hiel aardige roman’, mar ek as in boek dat har net werklik reitsje koe.

Travesty
De fjirde roman Bollman & Bollman draait om it ferskynsel fan crossdressing, oftewol travesty. Claus keas op ’en nij foar minsken mei in eigen en apart libbensferhaal, mar dizze kear net ophongen oan de kapstok fan feitlike gegevens. It boek is in alhiel fiktyf ferhaal oer in net-alledeisk ûnderwerp. It ferskinen fan de roman ein maaie 2009 waard begelaat mei in yntinsive publisiteitskampanje, alhiel troch de skriuwster sels op tou set, mei help fan minsken út har freonenetwurk.
Jetske Bilker stelde yn de ‘Ljouwerter Krante’ dat Claus it ûnderwerp goed ta syn rjocht komme liet. Tagelyk fûn se ek dat it allegear de swiere kant neist wie, se hie graach wat mear humor of relativearring sjoen: ‘Dat hie wat mear lucht jûn’. Elske Schotanus yn de Moanne ûnderskreau dat lêste yn de Moanne. Fierder hie Schotanus wurdearring foar de ynset fan myten en teksten út it Heechliet om haadpersoan Yasper treast fine te litten yn syn syktocht. Boppedat waard neffens har goed dúdlik makke dat travesty noch altyd net akseptearre wurdt. Jaap Krol yn it Friesch Dagblad fûn it boek net pakkend genôch, mei in te iensidich delsette haadpersoan. Hy frege him ôf oft Bollman & Bollman net mear potinsje hân hie as non-fiksje boek.

Kleaster
De roman Kompleten ferskynde yn 2013. It is in ferslach oer in frou dy’t acht dagen yn in kleaster trochbringt. Dêrneist giet it troch it brûken fan brieven fan in pater út Brazilië oer wûnders dêr’t Maria mei anneks wêze soe, wylst yn de tredde laach beskreaun wurdt hoe’t de man fan de haadpersoan oan kanker kaam te ferstjerren. Doeke Sijens skreau yn de ‘Ljouwerter Krante’ oer ‘de moaie observaasjes fan oare gasten’. De djippere lading fan it boek siet neffens him yn de laach oer it ferstjerren fan de man: ‘Koarte stikjes tekst, sober en yntins’. Jaap Krol wie ek loovjend oer dat aspekt fan it boek: ‘Marga Claus lit de autobiografyske roman Kompleten op boeiende wize balansearje tusken folksdevoasje en hope, nijsgjirrigens en besinning en de ûngrypbere wreedheid fan sykte’.

Boarnen foar dit stik
Neamde resinsjes (by boekprofilen) en materiaal yn knipselmap Tresoar


Bibliografy

Romans
2000: Oxzana, ferhaal fan in flechtling (4de pr. 2010)
2003: De heit fan Serafyn (2de pr. 2004)
2006: Lytse do: dei- en nachtboek foar in stjerrebern
2009: Bollman & Bollman
2013: Kompleten

Oar literêr proaza
2016: Neiskrift [brieveboek mei Aggie van der Meer; kadoboek 2016]

Oerset wurk
2005: Oxzana's vlucht (Oxzana, ferhaal fan in flechtling ) (2de pr. 2006)
2006: De vader van Serafyn (De heit fan Serafyn)
2016: Completen (Kompleten)

Prizen
1990: 2e priis mei ferhaal ‘Rivalen’ by de Stichting Literaire Activiteiten Heerenveen

Nominaasjes
2015: Longlist Gysbert Japicxpriis, Kompleten

Mear oer libben en wurk
Webside fan de skriuwster
Jelle van der Meulen, Friese literatuursite
Rouadvertinsje Hans Claus, Mensenlinq

(c) Tresoar, 04-12-2015