Berne: 09-02-1955, Burchwert

 

Libben en wurk

Eeltsje Hettinga hikke en tein te Burchwert. Syn heit hie in boerebedriuw en wie hynstetysker. Hy hat lange jierren wurke as selsstannich sjoernalist. As sadanich wenne er fiif jier yn de Feriene Steaten.

As literator is Eeltsje Hettinga aktyf op meardere gebieten: hy is dichter, oersetter, pamflettist en hy skreau monografyen oer de keunstners Abe Gerlsma (Nederlânsktalich) en Gerben Rypma (Frysktalich).

Kistwurk
Mids 2000 wie er de inisjator fan it Frysk literêr tydskrift Kistwurk op ynternet. Op it boekefeest yn febrewaris 2001 ferskynde ek in printe ferzje dy’t as fearnsjiersblêd ferskine soe. Dêrmei wie Kistwurk in primeur yn de Frysk literêre wrâld. De redaksje, dy't neist Hettinga bestie út Elske Schotanus en Eric Hoekstra, wie ambysjeus en woe grinzen ferlizze. It ynisjatyf sloech oan by skriuwers en lêzers, it naam bûten bydragen fan Fryske auteurs ek Hollânsktalige bydragen en oersettings fan bûtenlânske auteurs op. Troch ferskeidene oarsaken, û.o. in te lytse subsydzje fan de provinsje neffens wat de útjouwer frege hie, kaam der yn 2002 [1] in ein oan webside en blêd.

Dichter
Hettinga debutearre yn boekfoarm yn 1998 mei de bondel Akten fan winter. De bondel waard yn 1999 bekroand mei de Fedde Schurerpriis. De sjuery [2] neamde it 'in yndrukwekkende, bytiden oangripende dichtbondel'. De kritisy priizgen de bondel foar de sterke ienheid fan foarm, taal en tematyk. Klaas van der Hoek [3] seach dat ek, mar stelde tagelyk fêst dat de bondel út en troch 'wel erg gezwollen getoonzet is'. Nei oanlieding fan it foarnimmen fan de Provinsje om de Fedde Schurerpriis net langer út te rikken, levere Hettinga de priis yn 2012 wer yn by deputearre Janne-Wietske de Vries.

Ek foar syn twadde bondel Dwingehôf út 2000 krige Hettinga loovjende kritiken.

Hettinga wrakselet yn syn fersen mei tema’s as leafde, dea, tiid, taal en oarsprong. Yn syn besprek fan Dwingehôf skreau Abe de Vries: ‘Lykas syn earstling, de mei de Fedde Schurerpriis bekroande Akten fan winter, bringt ek Dwingehôf in persoanlike mytology fan ferline, oantinken en dea’. Fierderop yn itselde besprek: ‘Yn Dwingehôf is de foarm fan de fersen almeast frij, sûnder einrym. Mar foar dy frijheid oer stiet regelmjittichheid yn de lingte fan de rigels en in opfallend ryk gebrûk fan alliteraasje en assonânsje’. De Vries neamt de bondel ien fan de grutte dichterlike prestaasjes yn it nei-oarlochske Fryslân.

Tegearre mei taalkundige Eric Hoekstra publisearre Eeltsje Hettinga yn 2002 ûnder de skûlnamme Hu Thung-song in bondel fersen yn Sineeske styl Yn e fal fan jûn. ‘Literatuer is foar in part ek in grap,’ sei Hettinga, ‘sels jinsels moat men bytiden de gek oanstekke’.

Syn fjirde bondel Apreos kaam yn 2006 yn it ljocht. Krekt as yn syn beide eardere bondels wit Hettinga ek yn Apreos op oertsjûgjende wize syn fertellend fermogen, mei troch it brûken fan poëtyske techniken as alliteraasje en assonânsje, stal te jaan. Hettinga, dy't wol ris it enfant terrible fan de Fryske literatuer neamd wurdt, hat him yn dizze bondel opnij ynspirearje litten troch byldzjend keunstners lykas Edward Hopper en de Grinzer skilder Siep van den Berg (1913-1998).

De bondel Ikader út 2012 giet yn ien fan de skiften oer keunstner Bas Jan Ader: 'Ik, Ader'. Dizze keunstner waard bekend troch syn performances dy't gauris de swiertekrêft as ûnderwerp hiene. Ek ditkear is wer in ferskaat fan ferwizingen nei byldzjende keunstners opnommen, yn dit gefal fan Breughel en Ensor oant Sjoerd de Vries ta, fan wa't in wurk op it omkaft te sjen is. Ikader waard nominearre foar de Gysbert Japicxpriis 2013. Mear oer de bondel by it boekprofyl [4].

Yn 2016 kaam Hettinga mei It Font, in fideopoëzijprojekt yn gearwurking mei fideokeunstner Lotte Middendorp, dat yn it kader fan Ljouwert Kulturele Haadstêd 2018 ek diel útmakket fan Lân fan Taal. De gedichten yn It Font binne twatalich (Frysk-Ingelsk).

Oare literêre aktiviteiten
Yn 2002 kaam er tegearre mei Elske Schotanus mei in nij inisjatyf, de Stichting Cepher. Doelstelling fan Cepher is it befoarderjen fan (Fryske) letterkunde. De earste útjefte fan útjouwerij Cepher, de trijetalige dichtbondel Gjin grinzen, de reis / Geen grenzen, de reis / No borders, the voyage, ferskynde yn 2004. It is in troch de jonge foarmjouwer Michiel Postma prachtich foarmjûne útjefte, dy’t ta stân kaam yn gearwurking mei Omrop Fryslân. It boek waard yn 2004 bekroand mei de Liuweprint, de foarmjouwerspriis fan de Stichting It Fryske Boek. Yn it radioprogramma Omnium waarden 23 dichters befrege oer it tema de reis. Elke dichter wie fersocht om in fers oer it tema te skriuwen. Dy fersen waarden yn de hjerst fan 2003 foarlêzen yn it radioprogramma fan de Omrop. De opnamen dêrfan waarden as cd útjûn. De teksten fan de fersen binne yn it Frysk, Ingelsk en Nederlânsk yn de tagelyk ferskynde bondel opnommen.

Yn 2002 naam Hettinga ek it inisjatyf ta de útjefte fan de bondel Wrâld, finster, gedicht, dy’t in jier letter ferskynde. Yn dy bondel hawwe 30 Fryske dichters har meast favorite gedicht út de wrâldliteratuer taljochte en oerset. Sels hat Hettinga wurk oerset fan û.o. Tranströmer, Bachmann, Bataille en Slauerhoff.

Yn 2003 hie Eeltsje Hettinga ek de einredaksje fan it troch Ronald Giphart skreaune, en dêrnei oersette ferhaal Der is gjin dêr, dêre.

Nei it ferdwinen fan Kistwurk sette Hettinga yn 2003 útein mei syn digitaal ienmanspoadium Erosmos. Dêrneist begûn er yn 2005 it literêre ynternettydskrift Go-gol, dêr’t ek Elske Schotanus en Arjan Hut yn de redaksje sieten. Erosmos ferdwûn yn 2006, Go-gol yn 2009. Fan july 2009 oant maaie 2011 publisearre Hettinga op it bloch Goloch. Yn maaie 2011 begûn er in bloch ûnder eigen namme.

Yn 2008 kaam er yn De leagen op ’e dyk fûl yn it ferhef [5] tsjin de fyzje op de Fryske literatuer dy’t Abe de Vries dellein hie yn syn ynlieding op de blomlêzing Het goud op de weg / It goud op ’e dyk. Mei de blomlêzing woe De Vries ‘tonen hoe de Friese poëzie zich aan haar eigen haren uit het moeras van een minderheidstaal heeft opgetrokken.’ Yn it foaropwurd neamde er as wichtichste skaaimerk fan de Fryske poëzij de manier dêr’t dichters har plak op sochten tusken tradysje en eksperimint. Hettinga ûntstried dat mei it sizzen dat de tsjinstelling tradysje-eksperimint achterhelle wie en dat De Vries de poëzij opnij tsjinstber meitsje woe oan bûtenliterêre doelen.

Yn syn monografy [6] oer skilder-dichter Gerben Rypma (1878-1963) joech Hettinga net allinne in biografyske skets fan de ‘hjerremyt fan de Brek’, mar ek in byld fan de achterlizzende tiid, mei spesjaal omtinken foar de sosjaal-ekonomyske omstannichheden, de ûntjouwing yn de Fryske literatuer en de Frysksinnige roomske rûnten.

Fierder publisearret Hettinga bydragen yn tydskrift De Moanne.

Dichter fan Fryslân
Yn 2017 frege it Fryske provinsjebestjoer dichters om te sollisitearjen nei de funksje Dichter fan Fryslân. Om dizze oprop hinne ûntstie wakker diskusje, oanjage troch Abe de Vries [7]. Hy fûn û.o. de sjuery dy't hjiroer kedize moast net kapabel. Ek hie er syn twivels oer de ûnôfhinklikens fan de funksje: 'In pop oan in polityk toutsje'. De polemyk hjiroer rûn bytiden heech op. Uteinlik waard der op inisjatyf fan Syds Wiersma in alternatyf oandroegen: in kollektyf dichterskip fan sa'n tweintich dichters. Eeltsje Hettinga reagearre hjirop [8] mei in stik yn De Moanne troch te stellen dat dizze groep de mearderheid fan de Fryske dichters net fertsjintwurdiget. Doe't de ynskriuwing sletten wie, joech Rixt Oenema [9] in oersjoch oer de hiele gong fan saken. Uteinlik waard Hettinga sels beneamd ta earste Dichter fan Fryslân. Yn syn tankwurd [10] joech Hettinga oan wat syn motivaasje is om dizze funksje oan te nimmen mei dêrby de mooglikheden dy't er sjocht. Tagelyk reaferearre er oan syn ûnôfhinklikens: 'Unôfhinklikens betsjut yn dizzen dat ik nimmen's slippedrager bin, net fan de polityk noch fan hokker ideology ek'.

Boarnen foar dit stik
[1] Kistwurk, FD 19-04-2002
[2] Sjueryrapport Fedde Schurerpriis 2002
[3] Klaas van der Hoek, Konsenylje 04-2003
[4] Sirkwy, Ikader
[5] Eeltsje Hettinga, 01-01-2013
[6] Leeuwarder Courant, 24-07-2010
[7] Abe de Vries, FD 25-07-2017
[8] Eeltsje Hettinga, De Moanne 31-08-2017
[8] Rixt Oenema, LC 23-09-2017
[9] Tankwurd Eeltsje Hettinga, LC 25-11-2017

List fan belangrykste wurk


Poëzy

1998: Akten fan winter
2000: Dwingehôf
2002: Yn ’e fal fan jûn (ûnder skûlnamme Hu Thung-song, mei Eric Hoekstra)
2006: Apreos
2012: Ikader
2013: De wetters / de wateren (keunstnersboek, tegearre mei grafikus Antje Velstra, útj. AV, Grins /Groningen)
2016: It Font, leporello mei it twatalige gedicht In spegel de see / The sea a mirror en seis stills út it fideopoëzyprojekt mei deselde namme (ûntwerp en foarmjouwing Gert Jan Slagter, Ingelske oersetting David Colmer)
2016: It Font (fideopoëzie, in literêr-digitale útjefte fan Eeltsje Hettinga en Lotte Middendorp yn it Frysk / Ingelsk mei David Colmer as oersetter)

Inisjator fan

2003: Wrâld, finster, gedicht : de moaiste fersen út de wrâldliteratuer útkeazen en oersetten troch 30 Fryske dichters
2004: Gjin grinzen, de reis / Geen grenzen, de reis / No borders, no voyage

Pamflet
2012: De folksnasjonalistyske taal en retoryk achter Fryslân 2040 en KH-2018.

Ferskaat

1994: Abe Gerlsma (foar galerie de Roos van Tudor)
2003: Slauerhoff (seleksje út de fersen fan Slauerhoff, oerset troch Eppie Dam, Abe de Vries en Eeltsje Hettinga, mei ynlieding fan Hettinga)
2003: Der is gjin dêr, dêre (Ronald Giphart) (einredakteur E. Hettinga)
2008: De leugen op 'e dyk / De leugen op de weg (oer de blomlêzing Het goud op de weg, in krityk, in pleit)
2010: Gerben Rypma: de keunstner fan it dûbele krús (fotografy: Jan Tijsma)
2014: Sies Bleeker - libje yn liende tiid / leven in geleende tijd (y.g.m. Willem Winters)

Prizen
1999: Fedde Schurerpriis foar Akten fan winter
1988: Rely Jorritsmapriis foar fers Ofskied
1991: Rely Jorritsmapriis foar fers Nacht oer Greonterp
1994: Rely Jorritsmapriis foar fers It hinnekleed fan winter
1997: Rely Jorritsmapriis foar fers De Woldberch

Nominaasjes
2012: Shortlist Fedde Schurerpriis mei Gerben Rypma
2013: Shortlist Gysbert Japicxpriis mei Ikader

Mear ynformaasje
Pieter de Groot, Kistwurk in katedraal yn opbou, LC 12-9-2001 dl 1 en dl 2
Webside itfont
Sietse de Vries, LC 30-09-2016 (fraachpetear oer itFont)
Jelle van der Meulen, Friese literatuursite
Opnamen Eeltsje Hettinga by Operaesje Fers
Webside Eeltsje Hettinga
Webside Dichter fan Fryslân

© Tresoar, 10-01-2018