Berne: 02-05-1948, Snits

Libben en wurk

Jelle Kaspersma is berne te Snits, in grut part fan syn jeugd hat er trochbrocht yn Starum. Op ’e Snitser kweekskoalle hat Kaspersma de ûnderwizersoplieding folge. Dêrnei hat er as basisskoallelearaar wurk fûn bûten Fryslân, fan 1973 ôf stiet er yn Genemuiden oan skoalle.

 

Dichter
Yn syn tiid oan de kweekskoalle fan Snits begûn Jelle Kaspersma mei dichtsjen, earst yn it Hollânsk, mar al ridlik gau ek yn it Frysk. Hy makke dêr diel út fan ploechje jonge dichters en tekeners, dêr’t guon fan by him op de oplieding sieten, lykas Bartle Laverman, Binne Lútsen Boarnstra en Tsjêbbe Hettinga.
Fersen fan him ferskynden begjin jierren santich yn de literêre Fryske tydskriften Trotwaer, Sonde en Alternatyf. Yn 1974 wûn er mei it fers ‘Frisia Cantat’ de Rely Jorritsma-priis. Datselde jier kaam der in bondeltsje út mei de titel Loft-lân en sé, it debút fan Jelle Kaspersma en Tsjêbbe Hettinga, in boekje dat se as in soarte fan grap útbrochten ûnder de skûlnammen Kasper Jellema en Hette Tsjêbbema. De gedichten wiene makke troch Hettinga, de yllustraasje troch Kaspersma, krektsa as er dat ek dwaan soe by twa oare bondels fan Tsjêbbe Hettinga: Yn dit lân (1973) en Fan loft, lân en leafde (1975). Earst yn 1982 ferskynde der in dichtbondel fan syn hân, hy debutearre yn dat jier mei de fersebondel Fan ’e Beuch. De bondel befettet ‘fiskers’ fersen dy’t er skreau tusken 1968 en 1971, en in tal haikû’s. Doe’t er as opgroeiende jonge yn Starum wenne gie er, om wat te fertsjinjen, simmerdeis mei op in fiskersskip. Syn wjerfarren op dat skip hat er dichterlik werjûn yn syn fersen, dêrby brûkte er wurden dy’t er hearde fan de fiskers fan Laaksum. De bondels fan Jelle Kaspersma befetsje njonken gedichten mei in frije fersfoarm ek haikû’s, koarte trijerigelige fersen mei wat it tal wurdlidden oanbelanget in fêste foarm, 5-7-5.   
Twa jier letter kaam syn twadde bondel Sleatswâl fol krûden út, yn 1986 folge troch Bleatlein.
Yn de beide earste bondels steane tekeningen fan Johannes de Vries. Kaspersma skriuwt net allinnich yn it Frysk, hy ferkeart al jierren bûten Fryslân, mar ek yn it Nederlânsk. Hy hat ek, yn oparbeidzjen mei Geke Mateboer en Henk Beens, twa kear in bondeltsje mei ferhalen en gedichten publisearre yn it Gaellemunegers, de streektaal fan Genemuiden. Se ferskynden ûnder de titels Doake en Achter de Tonge.
Syn fjirde Fryske fersebondel Op de flerken fan myn tinzen brocht er út yn 1989, wer mei byldwurk fan Johannes de Vries en in omslach makke troch Folkert van der Hoek. De bondel befettet 45 fersen, 19 dêrfan binne haikû’s.
Wichtige tema’s yn it wurk fan Kaspersma binne it lânskip, faak dat fan Súd-west Fryslân, Gaasterlân en de Iselmar. De natuer, it waar en de fiskerij beskriuwt er frij fan romantyske ympresjes. Fierders komt de (ûn)macht fan de dichter, de dea en it ferliezen fan in dierbere oan de dea, faak werom yn syn fersen.
Jelle Kaspersma hat in wat ambulinte ferhâlding mei it Frysk en de Friezen, yn 2004 hie er syn nocht fan it Fryske keunstwrâldsje, de lije ûntfangst fan syn wurk en it te min oan respons dat er op syn Fryske wurk krige. Syn yn dat jier ferskynde sammelbondel De lije side fan de tiid, in kar út sân poëzijbondels’ soe de útsetter wêze. Hy besleat om allinnich noch yn it Nederlânsk te publisearjen net mear yn it Frysk. Mar ‘het bloed kruipt waar het niet gaan kan’ en Kaspersma kaam werom op syn beslút, yn 2006 kaam by útjouwerij Venus op ’e nij in bondel fan him út mei de titel Dyn brune eagen taheakke. Al lang is Jelle Kaspersma tige ynteresearre yn it bestean fan yndianen. Hy hat ferskeidene kearen yn de Feriene Steaten west om dêr yndianestammen op te sykjen. Tidens dy reizen hat er kontakt hân mei skriuwers fan yndiaansk komôf. Faak minsken mei in universitêre oplieding, dy’t har ferhalen net skriuwe yn ien fan de mear as fyftich yndianetalen, mar yn it Ingelsk. Jelle Kaspersma hat in tal fan dy, literêre, ferhalen oerset yn it Nederlânsk. De sammelbondel mei in seleksje fan dy ferhalen ferskynde yn 1997 mei de titel Hoe de verhalen in de wereld kwamen : bloemlezing uit het werk van zestien Indiaanse schrijvers.
Fersen fan yndiaanske dichters hie er al earder oerset yn it Frysk, de bondel Skyldpod, bear en wolf : fersen fan Peter Blue Cloud (1979) en Tonger út stiennen : fersen fan Lance Henson (1987) hie er al earder yn it ljocht jûn. De Nederlânsktalige blomlêzing De aarde is ons vlees : bloemlezing uit het werk van zevenentwintig Indiaanse dichters kaam út yn 1990.

 

List fan belangrykste Frysktalige wurk

Poëzij
1974: Loft, lân en sé (mei Tsjêbbe Hettinga)
1982: Fan ’e beuch : fiskersfersen
1984: Sleatswâl fol krûden
1986: Bleatlein
1989: Op de flerken fan myn tinzen
1994: Folgas sudenop en oare lieten
1995: De tosken yn it glês
1996: Ta de bonken úttekene
2000: Ave Marije : Madonna fan Starum
2004: De lije side fan ’e tiid
2006: Dyn brune eagen taheakke
2007: Ieneach kening (mei tekeningen fan Gerrit Cnossen)

Oersettings yn it Frysk
1979: Skyldpod, bear en wolf (fersen oerset fan Peter Blue Cloud)
1987: Tonger út stiennen (fersen oerset fan Lance Henson)

Prizen
1973: Rely Jorritsmapriis (fers: ‘Frisia Cantat’)
1995: Rely Jorritsmapriis (fers: ‘it wurge hert’)

Mear ynformaasje
Jelle van der Meulen, Friese literatuursite

Tresoar © 08-12-2006