Saterdei 27 novimber, De Koperen Tuin te Ljouwert, 14.30 - 17.00 oere.

De Fedde Schurerlêzing is in inisjatyf fan de Ried fan de Fryske Beweging en wurdt jierliks organisearre op in saterdeimiddei yn novimber. De lêzing is yn gearwurking mei Tresoar, It HCL en de Leeuwarder Courant. Fan takommend jier ôf ek yn gearwurking mei de Fryske Akademy.

Ferline jier koe de Fedde Schurerlêzing net hâlden wurde fanwege Covid. Sa as it no liket, sil it dizze hjerst slagje. Wy hawwe trije sprekkers: Sigrid Hemels, heechlearaar fan de Erasmus universiteit, Bert Looper, âld-direkteur fan Tresoar en skriuwer en sjoernalist Abe de Vries. Anne Goaitske Breteler sprekt in kollum út. Wy hawwe muzyk en Geart de Vries liedt de diskusje. De ‘kaartferkeap’ wurdt organisearre troch de Leeuwarder Courant. De kaarten binne fergees. Neiere ynformaasje folget letter op side ItNijs fan de Ried en yn de krante. Wy nûgje jo fan herte út.

Hjirby in gearfetting fan de trije bydragen.

Sigrid Hemels: Lyk rjocht foar elk. Ek foar in lyts folk. Het gebruik van Fries door maatschappelijke organisaties
Het Fries is een officiële rijkstaal die in de provincie Fryslân op gelijke voet staat met Nederlands. Deze minderheidstaal is Europeesrechtelijk beschermd. Een Europees Handvest verplicht Nederland niet zonder gerechtvaardigde redenen het gebruik van het Fries te verbieden of beperken. De Rijksoverheid heeft zich verplicht om het gebruik van het Fries in het sociale en economische leven te stimuleren.
Dit gaat echter niet altijd goed. Soms lopen Friese organisaties ertegenaan dat ze zich niet in het Fries mogen verantwoorden. Niet iedereen in Den Haag lijkt op de hoogte van de status van het Fries en de overheidsverplichtingen die dit met zich brengt.
In haar juridisch ingestoken bijdrage aan de Fedde Schurerlêzing zal Sigrid Hemels, hoogleraar belastingrecht aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en gasthoogleraar aan de Universiteit van Lund (Zweden) aandacht besteden aan de – onterechte- problemen waar maatschappelijke organisaties soms mee te maken krijgen. Door hieraan aandacht te besteden, hoopt zij bij te dragen aan de bewustwording van ambtenaren en de wetgever van de positie van het Fries en Friese maatschappelijke organisaties handvatten te geven om zich te verweren tegen daarmee strijdige taaleisen.

Bert Looper: Keunst nei Kneppelfreed
Kneppelfreed yn 1951 late ta in feroaring yn 'e hâlding fan' e regearing yn 't bysûnder de Fryske taal, dy't in pear jier letter offisjeel waard tastien yn ûnderwiis en justysje. De fraach is yn hoefier't Kneppelfreed ynfloed hân hat op oare aspekten fan 'e Fryske kultuer, lykas keunst. Is der sels soks as jo eigen Fryske keunst? It ferhaal fan 'Kneppelfreed' heart ta de kanon fan 'e Fryske skiednis. De effekten fan 'e rebûlje binne benammen beskreaun oangeande de emansipaasje fan taal. De fraach is no oft 'Kneppelfreed' ek ynfloed hat op oare sektoaren fan 'e Fryske kultuer.
Yn algemiene sin, en direkt keppele oan 'e taalstriid, kinne wy ​​sizze dat it Fryske kulturele bewustwêzen sterker en selsbewuster wurden is as gefolch fan 'e barrens yn 1951. Provinsjale politisy hawwe de Fryske kultuer taeigene en ûntwikkele belied om syn eigen kulturele identiteit te befoarderjen. Yn dit stribjen om de Fryske regionale kultuer te beklamjen wie der ekstra omtinken foar de byldzjende keunst.
Om de ferhâlding tusken 'Kneppelfreed' en byldzjende keunst fan tichteby te ûndersiikjen, reizgje wy bygelyks yn tiid en romte nei Boalsert, wêr't yn 'e simmer fan 1952 de earste grutte keunst tentoanstelling plakfûn sûnt dy opfallende freed yn 1951.

Abe de Vries: Kneppelfreed: finale of ûvertuere?
Kneppelfreed, 16 novimber 1951, is no al santich jier in dei dy’t hiel wat betsjut foar bewuste Friezen. In myte. In kearpunt. In mylpeal yn it al sa’n twahûndert jier duorjende wrakseljen foar mear rjochten foar it Frysk en de Frysksprekker.
Dat is it moai útljochte skilderij yn ús kulturele museum, in treflik histoarjestik. Mar hâldt dat plaatsje ús net foar de gek? Noch altyd wurdt Frysk foar de rjochtbank amper brûkt. Boppedat: oanmoedige troch it súkses fan Kneppelfreed sette de Fryske beweging fol yn op ferplichte Frysk ûnderwiis foar alle skoalbern yn Fryslân, mar de minister makke in pear jier letter mei de Wet-Cals (1955) dúdlik dat dêr neat fan op ’e hispel komme koe. Frijwillich Frysk wie bêst genôch. Dus kamen der yn ’e sechstiger jierren in stik as tachtich twatalige legere skoallen, dy’t yn ’e santiger jierren lykwols like hurd wer ferdwûnen.
Mei oare wurden: doe’t de telefyzje kaam mei syn Hollânsk, stie it Frysk sûnder skyld en wapens.
It duorre nei Kneppelfreed noch 29 jier foar’t it Frysk in ferplichte fak wurde soe op de basisskoallen. En sjoch no ris – 70 jier nei ‘K-Day’ – hoe’t én it ryk én de Provinsje Fryslân én de skoalkoepels noch altyd alle mooglike muoite dogge om ûnder dy ferplichting út te kommen.